Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Sopocie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 października 2024 roku

Sąd Rejonowy w Sopocie Wydział I Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSR Anna Olszewska-Kowalska

Protokolant: sekr. sąd. Magdalena Trąbicka-Patron

po rozpoznaniu w dniu 27 września 2024 roku w Sopocie,

na rozprawie

sprawy

z powództwa S. T.

przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w S.

o ustalenie

I.  powództwo oddala;

II.  zasądza od powoda S. T. na rzecz pozwanej (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w S. kwotę (...) (siedem tysięcy dziewięćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty;

III.  koszty sądowe, od uiszczenia których powód S. T. został zwolniony - przejmuje na Skarb Państwa;

IV.  nakazuje ściągnąć od powoda S. T. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Sopocie kwotę 444,42 zł (czterysta czterdzieści cztery złote czterdzieści dwa grosze) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa, od uiszczenia których powód S. T. nie został zwolniony.

Sygn. akt I C 451/22

UZASADNIENIE

Powód S. T. wystąpił przeciwko (...) Towarzystwu (...) na (...) S.A. w S. o stwierdzenie nieważności oświadczenia złożonego przez zmarłą żonę B. T. (1) – zgodnie, z którym to oświadczeniem, B. T. (1) ustanowiła W. C. jako osobę uposażoną z umowy ubezpieczenia, potwierdzonej polisą nr (...), w miejsce powoda, z powodu złożenia przedmiotowego oświadczenia woli w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu.

W uzasadnieniu wskazano, że powód był mężem B. T. (1), która zmarła w dniu 17.10.2021 r. B. T. (1) była objęta polisą ubezpieczeniową w ramach grupowego – pracowniczego ubezpieczenia na życie w pozwanym towarzystwie ubezpieczeń. Do lata 2021 r. osobą upoważnioną w razie śmierci osoby ubezpieczonej w ramach niniejszego ubezpieczenia był powód. Latem 2021 r. B. T. (1) złożyła oświadczenie, którym zmieniła osobę uposażoną w ramach ubezpieczenia, wskazując jako osobę uposażoną W. C.. Powód wskazał, że w 2021 r. u B. T. (1) została wykryta choroba nowotworowa – rak trzustki. W 2021 r. stan zdrowia żony był już bardzo ciężki, co dotyczy zarówno stanu fizycznego jak i psychicznego. Poza rozpoznaną chorobą nowotworową B. T. (1) leczyła się z zaburzeń depresyjnych i lękowych. Zażywała bardzo silne leki przeciwbólowe, psychotropowe, przeciwlękowe, uspokajające. W lipcu 2021 r. B. T. (1) wraz z córką P. T. zamieszkały w mieszkaniu swojej siostry W. C., która zmusiła B. T. (1) do złożenia oświadczenia woli, które uposaży siostrę do otrzymania świadczeń z ubezpieczenia na życie po jej śmierci. Powód powołał się na treść art. 82 k.c. wskazując na nieważność oświadczenia woli złożonego przez B. T. (1). (pozew – k. 3-5)

Postanowieniem z dnia 14 września 2022 r. Sąd Rejonowy w Ostrowcu Świętokrzyskim stwierdził swoją niewłaściwość miejscową i sprawę przekazał do Sądu Rejonowego w Sopocie. (postanowienie – k. 18)

Postanowieniem z dnia 07 grudnia 2022 r. Referendarz sądowy Sądu Rejonowego w Sopocie zwolnił powoda od kosztów sądowych w postaci opłaty od pozwu w kwocie ponad 500 zł, w pozostałym zakresie wniosek powoda oddalając. (postanowienie – k. 28)

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu wskazano, że powód nie przedstawił jakiegokolwiek dowodu na wykazanie którejkolwiek z przesłanki nieważności złożonego oświadczenia woli z art. 82 k.c. Pozwany zaprzeczył, że ubezpieczona B. T. (1) ustanowiła siostrę W. C., jako beneficjenta z umowy ubezpieczenia, w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji lub wyrażenie woli. Dokumentacja medyczna ubezpieczonej z okresu 14.09.-17.10.2021 r. wskazuje, że ubezpieczona do 16.10.2021 r. pozostawała w kontakcie logicznym i była świadoma. Ubezpieczona była także w dniu 04.10.2021 r. operowana na co musiała wyrazić zgodę. Skoro powód uważa, że w 2021 r. stan zdrowia i stan psychiczny ubezpieczonej uniemożliwiał jej sporządzenie świadomego oświadczenia woli albo swobodnego powzięcia decyzji lub wyrażenia woli, to powód mógł wystąpić do sądu o całkowite lub częściowe ubezwłasnowolnienie żony, czego nie uczynił. (odpowiedź na pozew – k. 56-58v)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Na podstawie deklaracji zgody na przystąpienie do grupowego, pracowniczego (...) w okresie od 01 maja 2019 r. objęta była ochroną ubezpieczeniową udzielaną przez (...) Towarzystwo (...) na Życie E. Hestia z siedzibą w S., potwierdzoną polisą o nr (...). Do ww. umowy zastosowanie miały Ogólne Warunki Ubezpieczenia na Życie (...) i ich (...) o symbolu HR 01/15. Suma ubezpieczenia oznaczona została na kwotę 18.000 zł, natomiast kwota świadczenia za zgon ubezpieczonego na 76.000 zł.

Zgodnie z § 2 pkt. 1 i 2 OWU beneficjentem głównym jest wyznaczona przez Ubezpieczonego osoba uprawniona do otrzymania, w sytuacjach wskazanych w OWU, świadczenia z tytułu zgonu Ubezpieczonego, zaś Beneficjentem dodatkowym jest wyznaczona przez Ubezpieczonego osoba uprawniona do otrzymania, w sytuacjach wskazanych w OWU, świadczenia z tytułu zgonu Ubezpieczonego, jeżeli świadczenie to nie przysługuje żadnemu z beneficjentów głównych lub beneficjenci główni nie żyją.

Zgodnie z § 23 OWU, w przypadku zgonu Ubezpieczonego E. Hestia zobowiązana jest do wypłaty Beneficjentowi głównemu, dodatkowemu lub innej osobie uprawnionej, świadczenia określonego w umowie ubezpieczenia na zasadach określonych w § 60 OWU.

W deklaracji zgody na objęcie umową grupowego ubezpieczenia na życie jako dodatkowego beneficjenta B. T. (1) wskazała pierwotnie S. T. z udziałem wynoszącym 100 %.

Na skutek złożonego w dniu 23 lipca 2021 r. na formularzu (...) Zmian Grupowego (...) na życie przez B. T. (1) oświadczenia wyłącznym beneficjentem głównym upoważnionym do otrzymania świadczenia z tytułu zgonu Ubezpieczonego została siostra B. W. (1) C., zaś beneficjentów dodatkowych nie wyznaczono.

B. T. (1) zmarła w dniu 17 października 2021 r.

W dniu 17 października 2021 r. W. C. zgłosiła roszczenie o wypłatę świadczenia z tytułu zgonu Ubezpieczonej B. T. (1).

Na mocy decyzji z dnia 26 października 2021 r. pozwany wypłacił beneficjentowi głównemu tj. W. C. świadczenie z tytułu zgonu Ubezpieczonej w kwocie 76.000 zł.

(dowód: deklaracja zgody – k. 71, polisa – k. 72, potwierdzenie objęcie ubezpieczeniem – k. 73-75, druk zmian – k. 76, OWU – k. 77-124, decyzja – k. 126-127, kserokopia skróconego aktu zgonu – k. 128, zeznania świadka B. W. (2) – k. 578-578v)

B. T. (1) pracowała w firmie (...) Sp. z o.o. w B. jako sprzątaczka. Po zakończeniu kolejnego pobytu w szpitalu tj. w dniu 23 lipca 2021 r. B. T. (1) udała się do B. W. (2), która zajmowała się obsługą ubezpieczeń na życie i złożyła oświadczenie o zmianie osoby beneficjenta uprawnionego do otrzymania świadczenia z tytułu zgonu ubezpieczonego w ramach grupowej umowy ubezpieczenia na życie. Formularz zmiany został wypełniony w obecności B. W. (2). Przy zmianie beneficjenta obecna była także siostra B. W. (1) C.. Choć B. T. (1), z racji choroby, wyglądała źle fizycznie, to nic nie wskazywało na to, by miała jakiekolwiek zaburzenia psychiczne czy też by nie była świadoma tego co robi. W tracie wypełniania formularza B. T. (1) była spokojna i pozytywnie nastawiona. W dniu zmiany beneficjenta B. T. (1) była w dobrym stanie psychicznym, o własnych siłach poszła do zakładu pracy. Nie odnosiło się wrażenia, by B. T. (1) była wówczas przestraszona bądź też by obawiała się swojej siostry W. C..

(dowód: zeznania świadka B. W. (2) – k.578-578v, zeznania świadka W. C. – 578v-580v)

B. T. (2) była w dobrych relacjach z siostrą W. C. oraz z rodzicami H. S. i D. S.. W czerwcu 2021 r. B. T. (1) przeprowadziła się wraz z córką do rodziców. Gdy rodzice nie dawali już rady opiekować się chorą córką, B. T. (1) wraz z córką P. zamieszkiwały u siostry W. C. w O.. Powodem zmiany miejsca zamieszkania B. T. (1) były trwające od lat nieporozumienia pomiędzy B. T. (1) a jej mężem S. T.. B. T. (1) skarżyła się, że mąż ciągnie ją za włosy, bije zarówno ją jak i córkę P., dokucza jej, nie pozwala kontaktować się z rodziną i że jest w związku z inną kobietą. W. C. wraz z mężem i ich rodzicami opiekowali się B. T. (1) w jej chorobie, jeździli z nią do szpitali.

Gdy B. T. (1) zamieszkiwała u W. C. pomiędzy siostrami nie dochodziło do wymiany zdań podniesionym głosem, W. C. nie wymuszała na siostrze by ta uczyniła ją głównym beneficjentem w umowie grupowego ubezpieczenia na życie. To była samodzielna decyzja B. T. (1), o której jej siostra dowiedziała się w dniu złożenia oświadczenia przez B. T. (1).

Także przed 2019 r. pomiędzy B. T. (1) a jej mężem nie układało się dobrze. Kilkakrotnie B. T. (1) wraz z córką wyprowadzały się ze wspólnego miejsca zamieszkania małżonków.

(dowód: zeznania świadka W. C. – k. 578v-580v, zeznania świadka K. C. – k.605-607, zeznania świadka D. S. – 607-608, zeznania świadka H. S. – k.608-609v)

B. T. (1) podjęła leczenie psychiatryczne w dniu 26 marca 2019 r. z rozpoznaniem zaburzeń depresyjnych i lękowych spowodowanych problemami rodzinnymi, głównie z mężem oraz przewlekłą chorobą córki, która wymagała leczenie ortopedycznego i rehabilitacyjnego.

W lipcu 2021 r. u B. T. (1) rozpoznano nowotwór złośliwy trzustki z rozsiewem do wątroby oraz żółtaczkę mechaniczną, a także podejrzenie nowotworu jajnika lewego.

(dowód: dokumentacja medyczna – k. 129-141, 162-166v, 169-186v, 189, 192-212, 216-268, 270-493, 504-563, częściowo zeznania świadka P. T. – k.577-578 , zeznania świadka B. W. (2) – k.578-578v, zeznania świadka W. C. – k. 578v-580v, zeznania świadka K. C. – k.605-607, zeznania świadka D. S. – 607-608, zeznania świadka H. S. – k.608-609v, zeznania świadka J. T. – k. 627v-628v, zeznania świadka A. G. (1) – k. 628-629, zeznania świadka I. G. – k. 629-629v, zeznania powoda S. T. – k. 680-681)

Oświadczenie o zmianie beneficjenta (...) na życie, złożone przez B. T. (1) w dniu 23 lipca 2021 r. było wykonane w stanie świadomego i swobodnego podjęcia decyzji i wyrażenia swojej woli.

Jeżeli B. T. (1) była obiektem pokrzykiwania czy agresji słownej ze strony swojej siostry, to B. T. (1) dysponowała odpowiednim zasobem walorów intelektualnych i emocjonalnych, by takiemu ewentualnemu naciskowi była w stanie się oprzeć.

(dowód: dokumentacja medyczna – k. 129-141, 162-166v, 169-186v, 189, 192-212, 216-268, 270-493, 504-563, opinia biegłego sądowego z zakresu psychiatrii P. R. – k. 722-734, ustna opinia uzupełniająca biegłego sądowego P. R. – k. 789-790)

Sąd zważył co następuje:

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów, dowodów z zeznań świadków P. T., B. W. (2), W. C., K. C., D. S., H. S., J. T., A. G. (2), I. G., dowodu z przesłuchania powoda S. T. oraz dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu psychiatrii P. R..

W ocenie Sądu orzekającego brak było podstaw do odmowy wiarygodności i mocy dowodowej dokumentom przedłożonym przez strony, żadna ze stron nie kwestionowała autentyczności tych dokumentów, prawdziwości twierdzeń w nich zawartych, ani też nie zaprzeczyła, że osoby podpisane pod nimi nie złożyły oświadczeń w nich zawartych. Sąd dopuścił dowód z obszernej dokumentacji medycznej uzyskanej z placówek medycznych i na jej podstawie powziął wiedzę na temat przebiegu leczenia B. T. (1).

W celu wyjaśnienia spornych kwestii w zakresie stanu świadomości B. T. (1) w dacie złożenia oświadczenia z dnia 23 lipca 2021 r. w przedmiocie zmiany osoby uposażonej z tytułu zgonu ubezpieczonego, Sąd dopuścił dowód z zeznań świadków P. T., B. W. (2), W. C., K. C., D. S., H. S., J. T., A. G. (2), I. G., zeznań powoda S. T., zwrócił się do placówek medycznych o nadesłanie dokumentacji medycznej z przebiegu leczenia B. T. (1) oraz dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu psychiatrii na okoliczność ustalenia, czy oświadczenie B. T. (1) o zmianie osoby uposażonej w umowie ubezpieczenia zostało złożone w stanie wyłączającym świadome albo swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli. Sąd uznał zeznania wszystkich przesłuchiwanych w przedmiotowym postępowaniu świadków oraz powoda w części dotyczącej stanu zdrowia B. T. (1) za wiarygodne. Niemniej jednak kwestia tego czy stan zdrowia B. T. (1), zwłaszcza psychiczny, zażywane przez nią leki czy to w związku z chorobą nowotworową czy też problemami natury psychicznej mogły wpłynąć na stan świadomości B. T. (1) i możliwość swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia swojej woli, wymagało zaczerpnięcia przez Sąd wiadomości specjalnych. Żaden ze świadków nie posiadał wiedzy medycznej, a zatem zeznania świadków w powyższym zakresie stanowiły jedynie subiektywne odczucia nt. stanu zdrowia B. T. (1) i możliwości wpływu tego stanu zdrowia na podejmowane przez nią decyzje.

Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadka B. W. (2) w zakresie w jakim opisywała ona okoliczności złożenia przez B. T. (1) oświadczenia z dnia 23 lipca 2021 r. w przedmiocie zmiany beneficjenta umowy ubezpieczenia. Zeznania te były konkretne i szczere. Świadek wskazała, że oświadczenie to B. T. (1) złożyła w obecności swojej siostry W. C.. Świadek wskazała także, że B. T. (1) zachowywała się wówczas swobodnie, nie zdradzała żadnych oznak, by bała się swojej siostry bądź że działała pod wpływem przymusu z jej strony. W ocenie Sądu brak było podstaw do odmowy zeznaniom tym wiarygodności.

Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadków W. C., K. C., D. S. i H. S., bowiem ich zeznania pozostawały w zgodzie z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i pozostawały wzajemnie niesprzeczne. Świadkowie Ci opisywali relacje łączące B. T. (1) oraz jej męża S. T. zarówno przed zachorowaniem B. T. (1) na nowotwór złośliwy trzustki jak i przed tym okresem. Z zeznań tych wynika bezspornie, że relacje pomiędzy B. T. (1) a jej mężem nie były dobre. Świadkowie w szczegółach opisywali, że B. T. (1) skarżyła się wielokrotnie, że mąż bije zarówno ją jak i córkę czy też spotyka się z inną kobietą. Zachowania męża były także jednym z powodów dla których B. T. (1) zamieszkała w 2021 r. początkowo u swoich rodziców, a w dalszej kolejności u siostry. Sąd nie miał podstaw do odmowy zeznaniom tym wiarygodności, bowiem okoliczności te znalazły także potwierdzenie w dołączonej do akt sprawy dokumentacji medycznej. Z dokumentacji tej wynika jednoznacznie, że podczas wizyt lekarskich sama B. T. (1) wskazywała na jej problemy małżeńskie i pogarszający się w związku z tym jej stan psychiczny. Sąd uwzględnił także zeznania świadka W. C., która stwierdził, że do dnia 23 lipca 2021 r. nie miała żadnej wiedzy o tym, że jej siostra objęta jest ubezpieczeniem na życie i że zamierza upoważnić właśnie ją do otrzymania ewentualnego świadczenia z tytułu śmierci siostry. O zmianie uposażonego dowiedziała się dopiero w dniu 23 lipca 2021 r.

Sąd z dużą dozą ostrożności podszedł do zeznań świadka J. T., która wskazała, że relacje pomiędzy synową B. T. (1) a synem S. T. układały się bardzo dobrze, że synowa nigdy nie skarżyła się na męża. Zeznania te pozostawały w sprzeczności z zeznaniami ww. świadków jak i twierdzeniami samej B. T. (1) zawartymi w dokumentacji medycznej.

Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadka A. G. (1), niemniej jednak nie przyczyniły się one ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy, bowiem świadek wskazała, że nie spotykała się poza pracą z B. T. (1), że nie zwierzała się ona z sytuacji rodzinnej, nie skarżyła się, że mąż ją bije, nie miała śladów przemocy. Świadek wskazała także, że B. T. (1) była osobą raczej skrytą, jak miała jakiś problem to nie bardzo chciała się z niego zwierzać.

Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadka I. G. w zakresie w jakim wskazał, że miała miejsce taka sytuacja, że B. T. (1) wraz z córką wyprowadziły się od męża. Okoliczności te znalazły potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym. Z ostrożnością Sąd natomiast podszedł do zeznań świadka w zakresie w jakim wskazywał on, że małżonkowie T. dogadywali się między sobą i że relacje B. T. (1) z siostrą i rodzicami nie były dobre. Zeznania te były nieprecyzyjne, bowiem z jednej strony świadek wskazywał, że relacje między S. T. a B. T. (1) były prawidłowe, z drugiej zaś strony, że o problemach rodzinnych z B. T. (1) nie rozmawiał.

Sąd w części wziął także pod uwagę zeznania świadka P. T.. Sąd zważył, że u świadka rozpoznano autyzm w stopniu lekkim. Dodatkowo świadek posiada orzeczenie o niepełnosprawności. Z uwagi na sprzeczność zeznań świadka z zeznaniami m.in. świadka W. C., wątpliwości co do zdolności świadka do postrzegania i komunikowania swoich spostrzeżeń i wiarygodności złożonych w dniu 12 maja 2023 r. zeznań, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu psychiatrii P. R.. Z opinii tej wynika, że stan zdrowia psychicznego P. T. w dniu 12 maja 2023 r. umożliwiał jej wiarygodne złożenie zeznań przed Sądem, świadek była wówczas zdolna do właściwego postrzegania i komunikowania swoich spostrzeżeń. Była ona również zdolna do oceny stanu zdrowia B. T. (1) latem 2021 r. Biorąc pod uwagę wnioski opinii Sąd nie miał podstaw do pominięcia dowodu zeznań świadka i dokonał ich oceny. Sąd uwzględnił zeznania świadka, która wskazywała, że pomiędzy jej matką a ojcem istniał jakiś konflikt. Świadek jednak nie była w stanie wskazać z czego konflikt ten wynikał. Świadek wskazywała, że rodzice czasem kłócili się. Świadek zeznała także, że powód jest i był skonfliktowany z siostrą i rodzicami B. T. (1). Sąd z dużą dozą ostrożności podszedł natomiast do zeznań świadka w zakresie w jakim wskazywała ona, że ciotka W. C. zmusiła jej matkę do „przepisania na nią ubezpieczenia” i że siostra matki, w czasie kiedy B. T. (1) u niej zamieszkiwała, krzyczała na nią, biła ją, ciągnęła za włosy. Okoliczności te pozostają w sprzeczności z zeznaniami świadka W. C. uznanymi przez Sąd za wiarygodne.

Sąd uwzględnił zeznania S. T. w zakresie w jakim znalazły potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Świadek opisywał okoliczności, w których dowiedział się o złożeniu przez B. T. (1) oświadczenia o zmianie osoby upoważnionej do pobrania świadczenia z tytułu zgonu ubezpieczonej jak i wskazał na zaistniały pomiędzy nim a rodziną żony konflikt. Okoliczności te pozostawały w sprawie bezsporne, nadto znalazły potwierdzenie w zeznaniach pozostałych świadków. Sąd nie neguje tego, że to córka P. T. opowiedziała powodowi o tym, że W. C. „krzyczała” na B. T. (1), aby ta wskazała ją jako osobę upoważnioną do pobrania świadczenia ubezpieczeniowego w razie śmierci siostry. Okoliczności te wynikają wprost z zeznań świadka P. T.. Nawet jeśli sytuacje takie miały miejsce, to brak jest podstaw do stwierdzenia, iż decyzja B. T. (1) o zmianie osoby uposażonej z umowy ubezpieczenia nie była dobrowolna, w szczególności brak podstaw do twierdzenia że została wymuszona przez W. C., podjęta na skutek szantażu, oszustwa, czy podstępu. Sąd nie uwzględnił natomiast zeznań powoda w zakresie w jakim wskazał na dobre relacje z żoną, bowiem zeznania te były sprzeczne z uznanymi przez Sąd za wiarygodne zeznaniami świadków W. C., K. C., D. S. i H. S. jak i dokumentacją medyczną z wizyt odbywanych przez B. T. (1), podczas których jednoznacznie i stanowczo opowiadała o problemach małżeńskich, w tym zdradach ze strony męża.

Sąd uznał za wiarygodną opinię biegłego sądowego z zakresu psychiatrii dr.n.med. P. R. – zarówno główną jak i uzupełniającą, sporządzoną na okoliczność tego, czy oświadczenie o zmianie beneficjenta złożone przez B. T. (1) w dniu 23 lipca 2021 r. zostało złożone w stanie wyłączającym świadome albo swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli. Nie budzi wątpliwości Sądu, że opinia główna została sporządzona rzetelnie i fachowo, z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego, w tym dołączonej do akt sprawy dokumentacji medycznej. Opinia została sporządzona przez osobę dysponującą wiedzą specjalistyczną i doświadczeniem zawodowym jako biegłego z zakresu psychiatrii i konsultanta psychiatrii na innych oddziałach Akademii Medycznej w G.. Pan biegły ma więc nie tylko wiedzę i doświadczenie zawodowe ściśle z zakresu psychiatrii, ale również doświadczenie z zakresu oceny stanu psychicznego pacjentów w związku z innymi schorzeniami somatycznymi. Opinia biegłego została sformułowana w sposób rzeczowy, komunikatywny, jasny. Była wewnętrznie spójna. Biegły szczegółowo przedstawił tok swojej analizy oraz podstawy wyciągniętych wniosków. Przedmiotowa opinia nie została skutecznie zakwestionowana przez stronę powodową, albowiem biegły P. R. na rozprawie w dniu 27 września 2024 r. w sposób przekonywujący i logiczny odparł wszelkie zarzuty zgłoszone przez powoda, podtrzymując w całości opinię główną. W ocenie Sądu, biegły sądowy P. R. wyjaśnił wszelkie wątpliwości zgłoszone przez powoda co do swej opinii pisemnej. Zdaniem Sądu, argumentacja biegłego i wnioski opinii są logiczne, oparte nie na domysłach biegłego, ale na jego wiedzy, która pozwala mu ustalić stan świadomości B. T. (1) w dacie 23 lipca 2021 r. oraz tego, czy B. T. (1) była w stanie przeciwstawić się ewentualnym naciskom ze strony siostry W. C.. Dlatego Sąd uznał tę opinią za wiarygodną i na jej podstawie ustalił, że w dniu 23 lipca 2021 r. B. T. (1) była w stanie świadomie i swobodnie podjąć decyzję i wyrazić swoją wolę oraz że B. T. (1) dysponowała odpowiednim zasobem walorów intelektualnych i emocjonalnych, by oprzeć się ewentualnemu naciskowi ze strony innych osób. Ocena tego, czy B. T. (1) była obiektem nacisków leżała natomiast w gestii Sądu w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym zeznania świadków przesłuchiwanych w niniejszej sprawie.

W związku z treścią wyjaśnień biegłego sądowego z zakresu psychiatrii wskazujących na brak konieczności dopuszczenia dowodu z opinii psychologa w niniejszej sprawie, na rozprawie w dniu 27 września 2024 r. Sąd, na podstawie art. 235 (2) § 1 pkt. 2 i 5 k.p.c. uchylił postanowienie z dnia 15 grudnia 2023 r. w zakresie w jakim dopuszczony został dowód z opinii psychologa i oddalił wniosek w tym zakresie. Sąd oddalił także wniosek pełnomocnika powoda z dnia 7 czerwca 224 r. (karta 771v) o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego psychiatry i psychologa co do oceny skłonności do konfabulacji świadka W. C.. Jak wynika z treści ustnej opinii uzupełniającej biegłego sądowego P. R., biegły psycholog jako przedstawiciel nauk humanistycznych nie jest kompetentny do oceny wpływu leków na stan zdrowia psychicznego B. T. (1), nadto osobiste badanie świadka P. T. przeprowadzone przez biegłego pozostaje wystarczające i nie ma powodów, by powoływać dowód z opinii biegłego psychologa, który nie ma wiedzy specjalistycznej w zakresie oceny wpływu autyzmu na możliwość oceny przez świadka P. T. zachowania matki w lipcu 2021 r. i oceny zeznań złożonych przez P. T.. W ocenie Sądu dopuszczenie wnioskowanych dowodów niepotrzebnie przedłużyłoby niniejsze postępowanie i przyczyniłoby się do zwiększenia kosztów postępowania, którymi finalnie obciążone zostałyby strony bądź też jedna ze stron.

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Okoliczności sprawy, w szczególności fakt objęcia B. T. (1) w dacie śmierci przez pozwane towarzystwo ubezpieczeń grupowym ubezpieczeniem na życie, złożenia przez B. T. (1) w dniu 23 lipca 2021 r. oświadczenia o zmianie beneficjenta głównego upoważnionego do otrzymania świadczenia z tytułu zgonu ubezpieczonego i wypłaty przez pozwanego świadczenia w kwocie 76.000 zł na rzecz W. C., były między stronami bezsporne. Powód w toku niniejszego postępowania żądał stwierdzenia nieważności ww. oświadczenia woli z uwagi na złożenie go przez zmarłą żonę w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie zgody. Powód wskazywał, że w 2021 r. fizyczny jak i psychiczny stan zdrowia jego żony, w związku z rozpoznaniem u niej nowotworu złośliwego trzustki oraz zaburzeniami depresyjnymi, był bardzo ciężki, co niewątpliwie miało wpływ na możliwość świadomego podjęcia przez B. T. (1) decyzji w przedmiocie zmiany beneficjenta w umowie ubezpieczenia. Dodatkowo powód wskazywał także, że to siostra zmarłej - W. C. wielokrotnie nakłaniała, wręcz zmuszała B. T. (1) do złożenia oświadczenia woli, którym uposaży W. C. do otrzymania świadczeń z ubezpieczenia na życie po jej śmierci. Podstawową zatem kwestią dla rozstrzygnięcia sprawy była ocena zdolności B. T. (1) do świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli w dniu złożenia oświadczenia o zmianie beneficjenta w umowie ubezpieczenia tj. w dniu 23 lipca 2021 r. oraz ocena okoliczności, w jakich doszło do złożenia przez B. T. (1) ww. oświadczenia, w szczególności czy B. T. (1) złożyła je pod wpływem szantażu, oszustwa czy podstępu ze strony osób trzecich, w szczególności siostry W. C..

Zgodnie z art. 82 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych. Dla stwierdzenia nieważności oświadczenia woli w oparciu o art. 82 k.c. wystarczające jest przy tym istnienie jednej z przyczyn uznania umowy za nieważną. W judykaturze przyjęto, że ustalenie stanu świadomości, o jakim mowa w art. 82 k.c., jest sprawą stanu faktycznego i jego oceny na podstawie przeprowadzonej przez sąd analizy wszystkich ujawnionych dowodów i okoliczności towarzyszących złożeniu oświadczenia woli, mogących mieć wpływ na prawidłowe, to znaczy w pełni świadome jej wyrażenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2000 r., II CKN 489/2000 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2000 r., II CKN 1093/2000). Zgodnie z poglądami prezentowanymi w orzecznictwie stan wyłączający świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli nie oznacza całkowitego zniesienia świadomości. Wystarczające jest istnienie takiego stanu, który powoduje brak rozeznania, niemożność rozumienia posunięć własnych i posunięć innych osób oraz niezdawanie sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2006 r., IV CSK 7/05).

Odnosząc powyższe rozważania prawne do ustaleń faktycznych poczynionych w niniejszym postępowaniu, aby prawidłowo ocenić stan zdrowia psychicznego B. T. (1), jej zdolność postrzegania i rozeznania w podejmowanych działaniach konieczne było dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu psychiatrii P. R.. Biegły sądowy wskazał, że B. T. (1) podjęła leczenie psychiatryczne w dniu 26 marca 2019 r. z rozpoznaniem zaburzeń depresyjnych i lękowych, spowodowanych, jak wskazano w dokumentacji lekarskiej, problemami rodzinnymi, głównie z mężem oraz przewlekłą chorobą córki, która wymagała leczenia ortopedycznego i rehabilitacji. Przyjmowała ona lek o nazwie M., który jest łagodnym lekiem przeciwdepresyjnym i uspokajającym. W 2019 r., B. T. (1) odbyła kilka wizyt u psychiatry, podobnie jak w 2020 r., bez większej poprawy. Nie zmieniła się bowiem sytuacja rodzinna pacjentki, szczególnie konflikt z mężem, który miał spotykać się z inną kobietą. Badana skarżyła się na bóle głowy, zaburzenia snu, lęk przed wychodzeniem z domu, zaburzenia pamięci i koncentracji. Żaden z tych objawów nie jest objawem choroby psychicznej, tylko tzw. zaburzeń adaptacyjnych, które nie zmieniają realistycznego kontaktu z rzeczywistością. W dniu 02 lipca 2021 r. B. T. (1) zasłabła, została poddana hospitalizacji. Wówczas również jej stan psychiczny oceniono jako „przytomną, z łatwy i logicznym kontaktem i w dobrym stanie psychicznym”. Wówczas rozpoznano u B. T. (1) nowotwór trzustki z rozsiewem do wątroby, żółtaczkę mechaniczną oraz podejrzenie guza jajnika lewego. Wtedy już pacjentka musiała zdawać sobie sprawę ze swojego poważnego stanu zdrowia. Kolejna hospitalizacja B. T. (1) miała miejsce w dacie złożenia przez nią oświadczenia tj. 23 lipca 2021 r. Przy przyjęciu do szpitala jej stan oceniono, jak następuje: „chora przytomna, w prawidłowym kontakcie słowno-logicznym, zorientowana co do miejsca, czasu i własnej osoby”. Także 5 dni później tj. w dniu 28 lipca 2021 r. podczas dalszej hospitalizacji, B. T. (1) była przytomna, z dobrym kontaktem logicznym, z opóźnieniem, ale logicznie odpowiadała na pytania. W dostępnej dokumentacji medycznej nie odnotowano zaburzeń świadomości ani innych objawów zaburzeń psychicznych. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności biegły sądowy jednoznacznie stwierdził, że oświadczenie o zmianie beneficjenta ubezpieczenia na życie, złożone przez B. T. (1) w dniu 23 lipca 2021 r. było złożone przez ubezpieczającą w stanie świadomego i swobodnego podjęcia decyzji i wyrażenia swojej woli. W ocenie Sądu, na kanwie ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego, w szczególności wniosków opinii biegłego sądowego z zakresu psychiatrii P. R., należy przyjąć, że nie zostały wyczerpane przesłanki zawarte w dyspozycji art. 82 k.c., wobec czego brak było podstaw do uznania oświadczenia złożonego przez B. T. (1) w dniu 23 lipca 2021 r. za bezwzględnie nieważnego.

W ocenie Sadu brak było także podstaw do stwierdzenia, by B. T. (1) złożyła oświadczenie z dnia 23 lipca 2021 r. o zmianie beneficjenta w wyniku błędu, podstępu lub groźby ze strony osoby trzeciej, w tym w szczególności ze strony siostry W. C.. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie wskazuje by B. T. (1) była obiektem szantażu czy też podstępu. Jak wskazuje opinia biegłego sądowego z zakresu psychiatrii, B. T. (1) mogła samodzielnie podjąć decyzję i ocenić, czy chce dokonać zmiany beneficjenta upoważnionego do otrzymania świadczenia ubezpieczeniowego w wypadku jej śmierci czy też nie i z jakich konkretnie powodów. Materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie w postaci nie tylko zeznań świadków, ale także dokumentacji medycznej, w tym dokumentacji psychiatrycznej B. T. (1) wskazuje jednoznacznie, że relacje B. T. (1) z mężem S. T. nie były dobre. Nie dziwi zatem Sądu fakt późniejszej zmiany przez ubezpieczoną osoby beneficjenta. Podstaw do tej zmiany nie należy jednak upatrywać, jak twierdził powód, w zachowaniu siostry W. C., która miała rzekomo nakłaniać i zmuszać B. T. (1) do złożenia oświadczenia o określonej treści lecz tylko i wyłącznie w samodzielnej i przemyślanej decyzji samej ubezpieczonej B. T. (1). Na marginesie należy wskazać, że nawet gdyby B. T. (1) była faktycznie obiektem pokrzykiwania czy też agresji słownej ze strony siostry, to dysponowała ona odpowiednim zasobem walorów intelektualnych i emocjonalnych, by takiemu ewentualnemu naciskowi się oprzeć.

Z powyższych względów powództwo podlegało oddaleniu na zasadzie art. 82 k.c. stosowanego a contrario, o czym orzeczono w pkt. I sentencji wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 1 ¹ k.p.c. Zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu koszty te powinien ponieść powód jako strona przegrywająca proces. Pozwany poniósł koszty procesu w postaci: zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego sądowego w kwocie 2.500 zł, kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz kosztów zastępstwa prawnego w kwocie 5.400 zł. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika procesowego pozwanego została ustalona w oparciu o § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Dlatego Sąd zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę łączną 7917 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. O odsetkach w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od zasądzonych na rzecz pozwanego kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c. za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sąd odstąpił od obciążania powoda jako strony przegrywającej spór kosztami sądowymi, od uiszczenia których powód został zwolniony (opłata od pozwu powyżej 500 zł), przejmując je jednocześnie na rachunek Skarbu Państwa.

Sąd nie widział jednak podstaw do odstąpienia od obciążania powoda pozostałymi kosztami postępowania w postaci kosztów opinii biegłego sądowego z zakresu psychiatrii oraz kosztów uzyskania dokumentacji medycznej od placówek medycznych. Wynagrodzenie biegłego sądowego oraz koszty uzyskania dokumentacji medycznej wyniosły łącznie 5 444,42 zł. W zakresie kwoty 5.000 zł koszty te zostały pokryte z zaliczek uiszczonych przez strony, natomiast w zakresie kwoty 444,42 zł koszty te poniósł tymczasowo Skarb Państwa – Sąd Rejonowy w Sopocie. Dlatego też w pkt. IV wyroku, Sąd na zasadzie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nakazał zasądzić od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Sopocie kwotę 5 444,42 złotych tytułem kosztów poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa - Sąd Rejonowy w Sopocie.